Bölüm Hakkında
Özel Eğitim Bölümü
Trabzon Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü, özel gereksinimli bireylerin eğitim, gelişim, iletişim, bağımsız yaşam ve toplumsal katılım süreçlerini destekleyebilecek nitelikli özel eğitim öğretmenleri yetiştirmeyi amaçlayan köklü bir bölümdür. Bölümümüz, özel eğitim alanının bilimsel temellerini uygulama becerileriyle bütünleştiren; etik ilkelere, kapsayıcı eğitim anlayışına ve kanıta dayalı uygulamalara önem veren bir eğitim yaklaşımını benimsemektedir.
Bölümümüzde yürütülen eğitim-öğretim faaliyetleri; özel gereksinimli bireylerin bireysel farklılıklarını dikkate alan, aile-okul iş birliğini önemseyen ve öğretmen adaylarının farklı gereksinim gruplarına yönelik etkili öğretim uygulamaları geliştirmesini destekleyen bir anlayışla sürdürülmektedir.
Tarihçe ve Kurumsal Yapı
Trabzon Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü, 1998 yılında İşitme Engelliler Öğretmenliği ve Zihin Engelliler Öğretmenliği Anabilim Dalları ile eğitim-öğretim faaliyetlerine başlamıştır. Başlangıçta Karadeniz Teknik Üniversitesi bünyesinde yer alan fakültemiz, 2018 yılında Trabzon Üniversitesinin kurulmasıyla birlikte Trabzon Üniversitesine bağlanmıştır.
2014 yılında Talim ve Terbiye Kurulunun öğretmenlik alanları ve atama esaslarına ilişkin düzenlemeleri doğrultusunda, Zihin Engelliler Öğretmenliği, İşitme Engelliler Öğretmenliği ve Görme Engelliler Öğretmenliği mezunlarının “Özel Eğitim Öğretmeni” unvanıyla atanmasına yönelik süreç başlamıştır. Bu gelişmenin ardından 2015 yılında Yükseköğretim Kurulu tarafından daha önce ayrı lisans programları olarak yürütülen Zihinsel Engelliler Öğretmenliği, İşitme Engelliler Öğretmenliği, Görme Engelliler Öğretmenliği ve Üstün Yetenekliler Öğretmenliği programlarının “Özel Eğitim Öğretmenliği” adı altında tek bir lisans programı olarak birleştirilmesine karar verilmiştir.
Bu karar sonrasında bölümümüzde 1998-2016 yılları arasında Zihin Engelliler Öğretmenliği ve İşitme Engelliler Öğretmenliği adlarıyla yürütülen lisans programları sonlandırılmış; 2016-2017 eğitim-öğretim yılından itibaren lisans düzeyinde öğrenci alımı “Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programı” altında birleştirilmiştir. Böylece bölümümüzden mezun olan öğretmen adayları “Özel Eğitim Öğretmeni” unvanıyla mezun olmaya başlamıştır.
Bölümümüz bünyesinde İşitme Engellilerin Eğitimi Anabilim Dalı ve Zihinsel Engellilerin Eğitimi Anabilim Dalı aktif olarak yer almaktadır. Bölümdeki akademik ve idari süreçler, Bölüm Kurulu tarafından yürütülmekte; bölüm başkanı, bölüm başkan yardımcıları ve anabilim dalı başkanları aracılığıyla eğitim-öğretim faaliyetlerinin planlanması, izlenmesi ve geliştirilmesi sağlanmaktadır.
Eğitim-Öğretim Süreci
Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programı, 4 yıllık ve 8 yarıyıllık bir lisans eğitimi sunmaktadır. Programın öğretim dili Türkçedir ve bölümümüzde ikinci öğretim bulunmamaktadır. Program toplam 240 AKTS kredisinden oluşmakta; öğrenciler özel eğitim alan bilgisi, öğretmenlik meslek bilgisi, genel kültür dersleri, alan seçmeli dersler ve mesleki seçmeli dersler aracılığıyla çok yönlü bir eğitim almaktadır.
Program kapsamında öğretmen adayları; özel eğitimde temel kavramlar, farklı özel gereksinim gruplarının özellikleri, bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama, özel eğitimde değerlendirme, davranış yönetimi, sınıf yönetimi, öğretim yöntemleri, aile eğitimi, erken çocuklukta özel eğitim, kaynaştırma/bütünleştirme uygulamaları ve destek eğitim hizmetleri gibi alanlarda bilgi ve beceri kazanmaktadır.
Öğrenciler, lisans eğitimi boyunca yalnızca kuramsal derslerle değil, aynı zamanda uygulama temelli dersler ve öğretmenlik uygulamalarıyla da mesleğe hazırlanmaktadır. Programda yer alan okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması süreçleri, öğretmen adaylarının gerçek eğitim ortamlarını tanımasına, farklı öğrenci gereksinimlerini gözlemlemesine ve mesleki becerilerini geliştirmesine katkı sağlamaktadır.
Tüm dersleri, uygulama süreçlerini ve programın gerektirdiği akademik yükümlülükleri başarıyla tamamlayan öğrenciler mezuniyete hak kazanmakta ve “Özel Eğitim Öğretmeni” unvanı almaktadır. Öğrenciler, güncel ders müfredatına ve ders içeriklerine Bologna Ders Bilgi Paketi üzerinden erişebilmektedir.
Akademik Kadro
Özel Eğitim Bölümü, alanında uzman ve deneyimli bir akademik kadro ile eğitim-öğretim faaliyetlerini sürdürmektedir. Bölümümüzde hâlihazırda 2 Profesör, 6 Doktor Öğretim Üyesi, 4 Öğretim Görevlisi, 2 Araştırma Görevlisi Doktor ve 1 Araştırma Görevlisi görev yapmaktadır.
Bölüm Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Pınar Yaşar Hayal liderliğinde görev yapan akademik kadromuz, özel eğitim öğretmenliği alanında hem güçlü bir eğitim-öğretim deneyimi sunmakta hem de bilimsel araştırmalar, projeler, toplumsal katkı çalışmaları ve mesleki gelişim faaliyetleri yürütmektedir.
Öğretim elemanlarımız; İşitme Engellilerin Eğitimi ve Zihinsel Engellilerin Eğitimi Anabilim Dalları başta olmak üzere özel eğitim alanının farklı çalışma konularında akademik uzmanlıklarını sürdürmektedir. Bölümümüzde otizm spektrum bozukluğu, zihinsel yetersizlik, işitme yetersizliği, özel yetenekli bireyler, erken çocuklukta özel eğitim, davranış yönetimi, aile eğitimi, kaynaştırma/bütünleştirme uygulamaları ve kanıta dayalı öğretim uygulamaları gibi alanlarda akademik çalışmalar yürütülmektedir.
Misyon
Özel Eğitim Bölümünün misyonu; özel gereksinimli bireylerin eğitim, gelişim, iletişim, bağımsız yaşam ve toplumsal katılım süreçlerini destekleyebilecek; bilimsel düşünme becerisine sahip, mesleki etik ilkelere bağlı, kanıta dayalı uygulamaları bilen, ailelerle ve farklı disiplinlerle iş birliği kurabilen nitelikli özel eğitim öğretmenleri yetiştirmektir.
Bölümümüz, öğretmen adaylarının özel gereksinimli bireylerin bireysel farklılıklarını anlayabilen, öğretim süreçlerini bu farklılıklara göre planlayabilen ve kapsayıcı eğitim ortamlarında etkili uygulamalar gerçekleştirebilen meslek elemanları olarak yetişmesini hedeflemektedir.
Vizyon
Özel Eğitim Bölümünün vizyonu; özel eğitim alanında bilimsel üretimi, uygulama temelli öğretmen yetiştirme anlayışı, toplumsal katkı çalışmaları ve kapsayıcı eğitim yaklaşımıyla ulusal ve uluslararası düzeyde tanınan öncü bir bölüm olmaktır.
Bölümümüz, özel gereksinimli bireylerin eğitim hakkını merkeze alan, farklılıklara saygılı, yenilikçi, araştırmaya dayalı ve toplumsal sorumluluk bilinci yüksek bir akademik ortam oluşturmayı amaçlamaktadır.
Mezunların İstihdam Olanakları
Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programı mezunları, kamu kurumlarında ve özel sektörde geniş çalışma olanaklarına sahiptir. Mezunlarımız, başta Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlar olmak üzere özel eğitim alanında hizmet sunan çeşitli kurum ve kuruluşlarda “Özel Eğitim Öğretmeni” unvanıyla görev alabilmektedir.
Mezunlarımızın çalışabileceği başlıca alanlar şunlardır:
| Çalışma Alanı | Açıklama |
|---|---|
| Özel eğitim okulları | Farklı özel gereksinim gruplarına yönelik eğitim hizmetlerinin yürütüldüğü okullar |
| Özel eğitim sınıfları | Genel eğitim okulları bünyesinde özel gereksinimli öğrenciler için açılan sınıflar |
| Kaynaştırma/bütünleştirme uygulamaları yürütülen okullar | Özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitim ortamlarında desteklendiği eğitim kurumları |
| Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri | Bireysel ve grup eğitimi hizmetlerinin sunulduğu özel kurumlar |
| Rehberlik ve Araştırma Merkezleri | Eğitsel değerlendirme, tanılama, yönlendirme ve destek hizmetlerinin yürütüldüğü kurumlar |
| Erken çocukluk ve aile eğitimi hizmetleri | Gelişimsel destek, aile rehberliği ve erken müdahale odaklı çalışmalar |
| Sivil toplum kuruluşları ve projeler | Özel gereksinimli bireyler ve ailelerine yönelik sosyal sorumluluk, farkındalık ve destek çalışmaları |
Özel Eğitim Öğretmenliği mezunları, kamu ve özel sektörde güçlü istihdam olanaklarına sahip bir mezun profiline sahiptir. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri incelendiğinde, Özel Eğitim Öğretmenliği mezunlarının kayıtlı istihdam oranının 2022 yılında %96,0, 2023 yılında %96,2 ve 2024 yılında %95,1 olduğu görülmektedir. Bu veriler, bölüm mezunlarının son yıllarda lisans programları arasında en yüksek kayıtlı istihdam oranına sahip gruplar arasında yer aldığını göstermektedir. Ayrıca Millî Eğitim Bakanlığının 2025 yılı öğretmen alımında özel eğitim öğretmenliğine 3.087 kontenjan ayırması, alana yönelik öğretmen ihtiyacının devam ettiğini göstermektedir. Bu doğrultuda Özel Eğitim Öğretmenliği Programı mezunları; Millî Eğitim Bakanlığına bağlı özel eğitim okullarında, özel eğitim sınıflarında, kaynaştırma/bütünleştirme uygulamaları yürütülen okullarda, Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde ve ilgili kurumlarda çalışma olanağına sahiptir.
Lisansüstü Eğitim ve Akademik Kariyer
Özel Eğitim Bölümünden lisans derecesi ile mezun olan öğrenciler, gerekli koşulları sağlamaları durumunda üniversitemizin ilgili enstitüsünde veya farklı üniversitelerde lisansüstü eğitimlerine devam edebilmektedir. Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü bünyesinde Özel Eğitim Anabilim Dalı altında Özel Eğitim Tezli Yüksek Lisans Programı aktif olarak yürütülmektedir.
Lisansüstü eğitim süreci, mezunlarımıza özel eğitim alanında bilimsel araştırma yapma, uzmanlaşma, akademik yayın üretme, uygulamalı projelerde yer alma ve alanın gelişimine katkı sunma fırsatı sağlamaktadır. Yüksek lisans ve doktora eğitimine devam eden mezunlarımız, özel eğitim alanında araştırmacı, uzman veya akademisyen olarak kariyerlerini sürdürebilmektedir.
Akademik kariyer hedefi olan mezunlarımız, üniversitelerin ve Yükseköğretim Kurulunun ilgili ilanlarını takip ederek araştırma görevlisi kadrolarına başvurabilmektedir. Gerekli koşulları sağlayarak akademik hayata adım atan mezunlarımız, lisansüstü eğitim süreçlerini tamamladıktan sonra öğretim üyesi olma yolunda ilerleyebilmektedir.
Bu yönüyle bölümümüz, yalnızca özel eğitim öğretmeni yetiştirmekle kalmamakta; aynı zamanda özel eğitim alanında bilimsel araştırmalar yürütecek, uygulamaları geliştirecek ve alanın akademik birikimine katkı sunacak uzmanların yetişmesine de katkı sağlamaktadır.
